رد کردن لینک ها

نیازسنجی پژوهشی مناسبات دین و روانشناسی

باسمه تعالی
گزارش کلان طرح نیاز سنجی پژوهشی مناسبات دین و روانشناسی
ماهیت و ضرورت نیازسنجی پژوهشی
تصميم‌گيري دربارة نوع و ماهيت پژوهش‌ها در مراكز آموزشي يكي از چالش‌زاترين مباحث در حوزه مديريت و برنامه‌ريزي  پژوهش محسوب مي‌شود. اين سؤال عمده كه دربارة چه چيزي بايد به پژوهش پرداخته شود؟ و كدام موضوعات يا عنوان‌ها ارزشمندتر هستند؟، پرسشي است كه ادبيات برنامه‌ريزي پژوهشي را بيش از نيم قرن به خود مشغول كرده است.(فتحی واجارگاه، 1389). ضرورت این امر بدیهی است که انجام پژوهشها مستلزم صرف هزینه های بسیار انسانی و مالی است در صورتیکه منابع پژوهشی محدود است. و از سوی دیگر، پژوهش­ها باید معطوف به مسایل و نیازهای واقعی باشد تا بتوان از دانش و یافته­های ارزشمندتولید شده توسط محافل پژوهشی استفاده موثرتری به عمل آورد. همچنین شواهد بسیار زیادی وجود دارد که نشان می دهد بین یافته­ها و اطلاعات حاصل از پژوهش و نیازهای واقعی جامعه شکاف و فاصله  قابل ملاحظه ای وجود دارد.(فتحی واجارگاه،1387). با عنايت به آنچه بیان شد مشخص شد که مشروعيت بخشيدن به برنامه‌هاي پژوهشي مراكز حوزوی در گرو نیازسنجی پژوهشی در حیطه های تخصصی است. بنابراین لازم است قبل از انجام طرح های پژوهشی و صرف هزینه ها ی مربوط به آنها ، ابتدا نیازهای پژوهشی شناسایی سپس اولویت بندی شود. در حقیقت نيازسنجي پژوهشي به فرايند پيچيدة شناسايي نيازهاي پژوهشي بالقوه و تعيين اولويت‌ها در بين پروژه‌هاي مختلف تحقيقاتي اشاره مي‌كند تا مبناي قابل دفاعي براي تخصيص منابع فراهم آيد (فتحی واجارگاه، 1387).

کلان طرح  نیاز سنجی پژوهشی مناسبات دین و روانشناسی
مناسبات دین و روان شناسی را می توان در چهار محور: روان شناسی دینی ، روان شناسی دین ، خدمات دین به روان شناسی و خدمات روان شناسی به دین، بررسی کرد.(آذربایجانی، 1385).
برای توسعه و هر گونه برنامه ریزی پژوهشی در هریک از این محورها پاسخگویی به این سولات لازم است:  چه پژوهشهای در هر یک از این زمینه ها صورت گرفته؟ و چه نیازهای پژوهشی لازم است ؟ و اولویت بندی آنها چگونه است؟ برای مثال در حیطه روانشناسی دین یعنی تحلیل روانشناختی دینداری و گزارهای دینی چه پژوهشهایی صورت گرفته؟ وچه نیازها و اولویتهای پژوهشی موجود است؟ برای نمونه آیا مفاهیم دینی مذکور در آیات و روایات اعم از مفاهیم ارزشی  و اخلاقی مانند توبه، تقوا، تواضع وحسد ..؛ مفاهیم انسان شناختی مانند هلوع، منوع،عجول و …؛ مفاهیم  اعتقادی مانند ایمان، کفر، نفاق و…از جهت روانشناختی تحلیل و بررسی شده اند که چگونه ایجاد می شوند؟ چگونه رشد می یابند؟ اثرات روحی و روانی آنها چیست؟ و صدها پرسش دیگر که برای پاسخگویی به هر کدام از آنها دهها پژوهش لازم است.
همچنین در زمینه خدمات و کاربرد روانشناسی در نهادهای دینی مانند  کاربرد روانشناسی در تبلیغ دین ، تعلیم  و آموزش مفاهیم و آموزهای دینی متناسب با سن تحول افراد (کودکی، نوجوانی و…)، انگیزش و استعداد یابی طلاب، مشاوره و درمان آسیب های روانی  در افراد و خانوادهای  مذهبی و…چه پژوهشهایی صورت گرفته؟ ونیازها و اولویت های پژوهشی در حال حاضر و آینده چیست؟
در زمینه روانشناسی اسلامی پژوهش های صورت گرفته  و اولویت های پژوهشی کدام است؟ آیا روان شناسی اسلامی تعریف شده؟ دیدگاهها، رویکردها، مراحل تحقق، چالش های پیش روی آن مدون شده است؟ چه نیازهای پژوهشی در این زمینه لازم است؟
همین مسایل در زمینه خدمات دین به روانشناسی مطرح می شود: وضیت پژوهشی موجود پیرامون خدمات دین به بهداشت روان ، تاثیرات رفتارهای دینی مانند نماز، دعا و ..ونگرش ها و شناخت های دینی در سلامت روان و بازسازی روانی و درمان چگونه است؟ تعامل میان فقه و روانشناسی به چه صورت است؟ نیازها و اولویت های پژوهشی در این زمینه کدامند؟
همچنین  در قلمروهای عمده روانشناسی مانند روانشناسی بالینی، روانشناسی اجتماعی، روانشناسی شخصیت، روانسنجی، روانشناسی رشد و.. که با یکی از چهار محور مناسبات دین و روانشناسی مرتبط است چه پژوهشهایی صورت گرفته؟ و نیازهای پژوهشی و اولویت بندی آنها چگونه است؟
بنابراین، هر­گونه برنامه ریزی پژوهشی علمی در زمینه روانشناسی و دین نیازمند نیازسنجی پژوهشی در این زمینه می­باشد. بدین منظور کلان پروژه « نیاز سنجی پژوهشی مناسبات دین و روانشناسی» به سفارش اداره نیاز سنجی معاونت پژوهشی حوزه علمیه توسط انجمن روانشناسی اسلامی،  به منظور دستیابی به اهداف ذیل در حال انجام است :
1ـ وضعيت‌شناسي پژوهش‌هاي مناسبات دین و روان‌شناسي در قلمروهای عمده روانشناسی.
2ـ شناسايي نيازهاي پژوهشي مناسبات دین و روان‌شناسي در قلمروهای عمده روانشناسی.
3- تعيين عناوين اولويت‌هاي پژوهشي در حیطه مناسبات دین و روان‌شناسي.
سطوح و گستره طرح
اين طرح  در دو سطح انجام مي‌پذيرد: 1. در سطح حوزه علميه كه شامل كارشناسان حوزوي روان‌شناس(اعضای هیئت علمی و دانش پژوهان مقاطع تحصیلی تکمیلی) و مراكز علمي و اجرايي وابسته به آنها مي‌شود. 2. در سطح ملي كه شامل كارشناسان و اعضاي هيئت‌علمي مراكز آموزش عالي و مراكز علمي و اجرايي كشور مي‌شود.
گستره طرح از لحاظ محورهای مناسبات دین و روان شناسی عبارتند از: روان شناسی دینی ، روان شناسی دین ، خدمات دین به روان شناسی و خدمات روان شناسی به دین.
گستره طرح از لحاظ گرایش­های روانشناسی شامل شانزده گرایش می­باشد که این گرایش­ها عبارتند از:  روانشناسی شخصیت، روانشناسی اجتماعی، روانشناسی رشد، روانشناسی مثبت، روانشناسی خانواده، آسیب شناسی روانی، مشاوره و رواندرمانگری، روانشناسی انگیزش و هیجان، روانشناسی اخلاق، روانشناسی سلامت، روانشناسی یادگیری، روانسنجی، روانشناسی فیزیولوژیک، روش تحقیق،فلسفه روانشناسی و فرا روانشناسی.
منابع اطلاعاتی جهت‌دستیابی به نیازهای پژوهشی
1-مطالعات تطبيقي:  بررسي محورها و عناوين پژوهشي مورد توجه در سازمان‌ها، موسسات و انجمن­های علمی پژوهشی مربوط به مناسبات روانشناسی و دین در خارج از کشور مانند: بخش 36 انجمن روانشناسی آمریکا(APA)،کتب و  مجلات روانشناسی دین، مجلات روانشناسی دینی (روانشناسی یهودی و مسیحی) و..
2ـ منابع علمي ـ پژوهشي: مجموعه آثار و منابع علمي منتشر شده در قالب كتب، مقالات و پایان­نامه­ها در سطح ملي.
3-اساتید و کارشناسان حوزوی روانشناس
4- اساتید روانشناس دانشگاهی
 5-  مدیران پژوهشی
6- اساتید حوزوی  متمرکز در دروس حوزوی، مدیران مدارس و طلاب
7- بررسی اسناد، اطلاعات و آمار  موجود حوزوی: مانند آمار و بررسی حوزه، معاونت تهذیب، مراکز مشاوره و پاسخگویی حوزوی، معاونت پژوهش و آموزش حوزه و… .
8- بررسي اسناد و مدارك توسعه:  بررسي اسناد و مدارك توسعه كشور نظير برنامه‌ بيست ساله كشور، برنامه پنجم توسعه ونقشه جامع علمی  کشور … وـ بررسي اسناد و مدارك سندهاي بالادستي نظير سند چشم انداز حوزه ،سند توسعه فرهنگي كشور.
9- مطالعه آينده‌نگرانه و طرح سناریوهای ممکن در ارتباط با مناسبات دین و روانشناسی: طراحی این سناریوها توسط مدیران ارشد پژوهشی و نخبگان متخصص صورت می­پذیرد.
10- بررسی مشکلات ساختار آموزشی، پژوهشی وخدماتی سازمان­های پژوهشی : الف) ساختار آموزشي سازمان‌هاي پژوهشی، فرهنگي و اجتماعي    ب) ساختار پژوهشي سازمان‌هاي پژوهشی، فرهنگي و اجتماعي  ج) ساختار ارائه خدمات فرهنگي ـ روانشناسی-ديني
11- بررسی چالش‌هاي عمده در ارتباط با مناسبات دین و روانشناسی: مانند جهاني شدن، تهاجم فرهنگي ، پيشرفت‌هاي علمي ـ تكنولوژيكي ، تروريسم و… .
ابزار گردآوری اطلاعات
الف) مصاحبه؛ طراحی 8 نوع مصاحبه مختلف.  ب) پرسشنامه؛ طراحی 6 نوع پرسشنامه مختلف.
نتایج طرح
– طراحی مدل بومی-حوزوی نیازسنجی مناسبات دین و روانشناسی
– تدوین اولین سند جامع نیازسنجی پژوهشی مناسبات دین و روانشناسی جهت ارایه به مراکز پژوهشی- آموزشی سرار کشور
– دستیابی به بيش از 700  عنوان نیاز پژوهشی از منابع فوق الذکر در قالب پیشنهادی پایان نامه دکتری، پایان نامه ارشد، پایان نامه سطح چهار، پایان نامه سطح سه، مقاله علمی-پژوهشی، مقاله علمی ترویجی و گزارش تحقیق. در حال حاضر شورای علمی گروه نیازسنجی با توجه به نظر ناظرین محترم طرح، در حال پالایش، اصلاح  و آماده سازی عناوین نیاز پژوهشی در 16 گرایش و چهار محور مناسبات دین و روانشناسی به منظور ارایه به متخصصین جهت اولویت بندی می­باشد.
منابع:
آذربایجانی، مسعود.(1385)؛ مناسبات­های دین و روانشناسی؛فصلنامه پژوهش و حوزه ویژه دین و روانشناسی،سال هفتم/ ش1.
-فتحی واجارگاه، کوروش.( 1387)؛ نیازسنجی پژوهشی مساله­یابی پژوهشی و اولویت­بندی طرح­های تحقیقاتی ویژه مدیران و کارشناسان واحدهای پژوهشی؛ تهران : نشر آییژ.
– فتحی واجارگاه، کوروش.( 1389)؛ الگوی پیشنهادی اولویت ­یابی پژوهشی برای سازمان­های فرهنگی- اجتماعی؛ چاپ نشده

دسته بندي:

به گفتگو بپیوندید

بازگشت به بالای صفحه