رد کردن لینک ها

ممیزی و ارزیابی دانش روانشناسی در ایران و جهان

معرفی طرح ممیزی و ارزیابی دانش روانشناسی در ایران و جهان

طرح ((ممیزی و ارزیابی دانش روانشناسی)) جهت «بازنگری عملکرد گذشته» و «برنامه‌ریزی برای آینده» در عرصه روانشناسی در تاریخ 1/6/1389(بمدت 8 ماه) از سوی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به انجمن روانشناسی محول گردیدکه با موفقیت به پایان رسید. گفتنی است که طرح فوق، در بین 150 انجمن علمی کشور  که همزمان در 100 موضوع علمی در گرو ههای مختلف علوم انسانی،  مطالعات میان رشته ­ای، پزشکی، مهندسی و علوم پایه در حال انجام بود، حایز رتبه برگزیده شد. آنچه در ذیل می آید، گزارش مختصری از طرح فوق است.

این طرح با عنوان «مميزي دانش روان‌شناسي» در قالب پنج فصل تدوین و تنظیم شده است. فصل اول با عنوان کلیات طرح مشتمل بر تبیین، اهمیت، پیشینه، پرسش‌ها، روش تحقیق، مراحل و گستره طرح است. فصل دوم به معرفی دانش روان‌شناسی اختصاص یافته است که در آن، به تعریف، تاریخچه، کاربرد، ارتباط روان‌شناسی با دیگر علوم، گرایش‌ها و روش‌های تحقیق در روان‌شناسی پرداخته است. فصل سوم بر اساس پرسش‌های طرح، با جمع‌آوری و طبقه‌بندی اطلاعات دانش روان‌شناسی در ایران در دو بخش دانشگاه و حوزه، یک کشور منطقه‌ای (مصر)، دو کشور توسعه‌یافته (امریکا و انگلستان) و روان‌شناسی دین در جهان مبتنی بر شاخص‌های ارزیابی علوم یعنی شاخص‌های انسانی مشتمل بر دانشجویان، دانش‌آموختگان، اعضای هیئت علمی، پژوهشگران، و شاخص‌های ساختاری مشتمل بر مراکز آموزشی و پژوهشی، گرایش‌ها، انجمن‌های علمی و مراکز مشاوره و شاخص‌های عملکردی مشتمل بر طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها، نشریه‌ها، مقاله‌ها، کتاب‌ها، کارگاه‌ها و کنفرانس‌های علمی تنظیم شده است. در فصل چهارم، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر اساس الگوی swot  صورت پذیرفته است و به این منظور، وضعیت موجود دانش روان‌شناسی در دانشگاه‌‌های ایران، وضعیت موجود دانش روان‌شناسی در حوزه‌های علمیه‌ ایران و مقایسه ایران با کشورهای مصر، امریکا و انگلستان در شاخص‌های ارزیابی  بررسی شده است. در فصل پنجم، نتیجه‌گیری، پیشنهادها و محدودیت‌ها و ضمیمه‌های طرح آمده است.

مقدمه

ارزیابی آموزش عالی یکی از سه مأموریت اصلی وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری است که در قوانین پنج‌ساله برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به‌ویژه قانون برنامه سوم و چهارم و نیز در قانون وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری بر آن تأکید شده است، به گونه‌ای که ایران بدون استقرار نظام تضمین کیفیت آموزش عالی، توان همراهی فعال با روندهای پرشتاب علمی را در مقیاس جهانی نخواهد داشت. بر این اساس در سال 1388 اداره کل ممیزی توسعه علوم وابسته به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری با اذعان به صلاحیت و توانمندی‌های انجمن‌های علمی که مجمع نخبگان علمی هر رشته می باشند، طرح «ممیزی صد موضوع مهم علمی» را به انجمن‌های علمی کشور سپرد. در این راستا حوزه علمیه قم از طریق معاونت پژوهش، زمینه لازم را برای انجام طرح در انجمن‌های علمی حوزه فراهم نمود و «ممیزی دانش روان‌شناسی» به انجمن روان‌شناسی اسلامی محول گرديد.

انجمن روان‌شناسی اسلامی با قبول مسئولیت طرح به تشکیل کارگروه تخصصی برای انجام هرچه بهتر  كار همت گمارد و در طی بازه‌ی زمانی 8 ماهه به انجام رسانيد.

1. تبیین طرح

نظر به اينكه نیروی انسانی، منابع، محتوا و نظام آموزشی و پژوهشی هر کشوری در توسعه و پیشرفت علمی آن کشور نقش بسزایی دارد. استفاده صحیح و بهینه از این امور و داشتن تصویر واقعی از وضعیت علمی کشور، به ارزیابی نیاز دارد.

از زمانی که «بنیاد ملی علومِ»[1] ایالات متحده امریکا (NSF)، سازوکار ارزیابی دانش و فن‌آوری در این کشور را در دهه 1950م. پایه‌گذاری کرد، نزدیک به شصت سال می‌گذرد. کارهای اولیة این بنیاد، زمینه را برای دیگر کشورها فراهم کرد تا شاخص‌ها و معیارهای مختلفی برای ارزیابی علوم تهیه کنند. با وجود انتقادها و اشکال‌های وارد شده بر این شاخص‌ها، بیش از چندین دهه است که مراکز دولتی و خصوصی در بیشتر کشورهای صنعتی، ارزیابی دانش و فن‌آوری را همچنان به طور منظم و دوره‌ای انجام می‌دهند و در واقع، این سازوکار، بهترین شیوه برای «بازنگری عملکرد گذشته» و «برنامه‌ریزی برای آینده» به شمار می‌رود.

«انجمن روان‌شناسی اسلامی»، پژوهش حاضر را با توجه به همین اندیشه، با عنوان «طرح ممیزی و ارزیابی دانش روان‌شناسی» در راستای پروژة ملی «طرح ممیزی صد موضوع مهم علمی» انجام داده که معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری آن را ابلاغ کرده است. هدف از این طرح، ارزیابی وضعیت موجود دانش روان‌شناسی در ايمان و مقايسه آن با يك كشور منطقه‌اي و دو كشور توسعه يافته است.

2.اهمیت و ضرورت اجرای طرح

تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی منسجم دربارة هر دانشی، به ارزیابی صحیح آن دانش بستگی دارد. بدون شک، اگر از گستره و گرایش‌های یک دانش، روند توسعة آن، تعداد دانشجویان، پژوهشگران و دانشمندان، تعداد مراکز و آموزشگاه‌های علمی، نوع و حجم نیازمندی‌های جوامع بشری به آن دانش و به طور کلی، وضعیت موجود آن آگاهی نداشته باشیم، نه تنها نمی‌توانیم برای جهت‌دهی، گسترش و به‌کارگیری دانش یادشده، تصمیم جامع و نظام‌مند بگیریم، بلکه تمامی برنامه‌ها و راهبردها در مسیر اشتباه پیش خواهد رفت.

در این میان، ارزیابی برخی از علوم را به دلیل ماهیت خاصشان، باید با حساسیت ویژه‌ای پی گرفت. علوم انسانی از جملة این علوم است. این علوم با تفکر و محتوای فکری انسان‌ها سروکار دارند. استفادة صحیح و جهت‌دهی درست به این علوم، سعادت و کمال را به بشریت به ارمغان خواهد آورد و در غیر این صورت، نابسامانی و تخریب فکری بشر را در پی خواهد داشت.

دانش روان‌شناسی نیز نه تنها از این قاعده مستثنا نیست، بلکه به دلیل داشتن برخی خاستگاه‌های غربی و غیردینی، ضرورت ارزیابی و آسیب‌شناسی آن دوچندان می‌نماید. همچنین اهمیت و ضرورت اجرای طرح حاضر، زمانی آشکارتر می‌شود که ارزیابی صورت گرفته از دانش روان‌شناسی، بتواند زمینه مناسبی برای بومی‌سازی و اسلامی‌سازی این دانش فراهم سازد.

3. پیشینه طرح

بر اساس جست‌وجوی محققان طرح حاضر در منابع مکتوب و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی، تا کنون طرحی با عنوان «ممیزی دانش روان‌شناسی» شناسایی نشده است. با این وصف، یادآوری این نکته مهم، ضروری است که دفتر امور آموزشی و تحصیلات تکمیلی و مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری، از سال 75-1374تا کنون، اطلاعاتی را با عنوان «گزارش ملی آموزش عالی ایران» و با هدف ترسیم تصویری نسبتاً جامع و روشن از وضعیت آموزش عالی کشور شامل سیاست‌ها، اقدامات، آمار و شاخصه‌های آموزش عالی منتشر می‌کنند.

4. اهداف طرح

الف) اهداف کوتاه‌مدت

1. ترسیم تصویری روشن از وضعیت و روند دانش روان‌شناسی دانشگاه‌های ایران در عرصه داخلی و بین‌المللی که شامل موارد ذیل است:

شاخص‌های انسانی: تعداد پژوهشگران، دانشجویان و اعضای هیئت علمی دانش روان‌شناسی.

شاخص‌های ساختاری: تعداد مراکز آموزشی و تحقیقاتی، گرایش‌های موجود، پایگاه‌ها و شبکه‌های اطلاع‌‌رسانی، انجمن‌های علمی و قطب‌های علمی روان‌شناسی.

شاخص‌های عملکردی: تعداد طرح‌های تحقیقاتی، نشریه‌های تخصصی، مقاله‌ها، کتاب‌ها، کارگاه‌های آموزشی و همایش‌های مربوط به دانش روان‌شناسی.

2. ترسیم تصویری روشن از وضعیت دانش روان‌شناسی در حوزه‌های علمیه ایران بر اساس شاخص‌های یادشده.

3. بررسی وضعیت و جایگاه علمی ایران در زمینه دانش روان‌شناسی در مقایسه با برخی کشورهای جهان.

4. ایجاد بانک‌های اطلاعاتی درباره توان‌مندی‌ها و ظرفیت‌های بالقوه منابع انسانی، انجمن‌ها و قطب‌های علمی، مؤسّسات تحقیقاتی و مراکز آموزشی دانش روان‌شناسی در ایران.

5. شناسایی نقاط قوت و ضعف ساختارهای دانش روان‌شناسی، تبیین چگونگی برخورد با چالش‌ها و تهدیدهای موجود بر سر راه گسترش این دانش و استفاده از فرصت‌های بالقوه و بالفعل در قلمرو دانش روان‌شناسی در ایران.

6. تبیین راه‌کارهای مناسب برای حوزه‌های تصمیم‌گیری و اجرایی و تشویق تصمیم‌گیران و مجریان برای اصلاح، تقویت و ارتقای موقعیت دانش روان‌شناسی در ایران.

7. توان‌مندسازی مراکز و نهادهای موجود دانش روان‌شناسی در ایران.

ب) اهداف بلندمدت

1.      زمینه‌سازی برای تهیه سند چشم‌انداز ایران 1404 و بهره‌برداری از این طرح در تهیة «نقشة جامع علمی کشور».

2.      برنامه‌ریزی برای رسیدن ایران به جایگاه مطلوب در زمینه دانش روان‌شناسی در سطح منطقه و جهان.

3.      تلاش برای معرفی الگوی اسلامی ـ ایرانی از دانش روان‌شناسی در راستای نهضت تولید علم.

5. پرسش‌های طرح

الف) پرسش‌های کمّی در ارزیابی دانش روان‌شناسی

یک ـ شاخص‌هاي انساني

1.      تعداد پژوهشگران دانش روان‌شناسی در ایران در يك ميليون نفر جمعيت به تفکیک جنسیت چه قدر است؟

2.   تعداد دانشجويان دانش روان‌شناسی در ایران به تفكيك دوره تحصيلي در يك ميليون نفر جمعيت به تفکیک جنسیت چه قدر است؟

3.   تعداد اعضاي هیئت ‌علمي دانش روان‌شناسی در ایران به تفكيك مرتبه علمي در يك ميليون نفر جمعيت به تفکیک جنسیت چه قدر است؟

دو ـ  شاخص‌هاي ساختاري

1.      تعداد مراكز آموزشي و تحقيقاتي دانش روان‌شناسی در ایران به تفكيك گرايش‌های روان‌شناسي چه قدر است؟

2.      تعداد گرايش‌هاي موجود دانش روان‌شناسی در ایران در دوره‌های مختلف تحصیلی چه قدر است؟

3.      تعداد مراكز آموزشي و تحقيقاتي دانش روان‌شناسی در ایران به تفکیک نوع دستگاه اجرایی چه قدر است؟

4.      تعداد پايگاه‌ها و شبكه‌هاي رايانه‌اي اطلاع‌رساني علمي مربوط به دانش روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

5.      تعداد انجمن‌‌های علمي روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

6.      تعداد نشریه‌های تخصصی منتشر شده در زمینه دانش روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

7.      تعداد قطب‌‌های علمي در زمینه دانش روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

سه ـ شاخص‌هاي عملكردي

1.      تعداد طرح‌هاي تحقيقاتي فعال و پایان‌یافته در زمینه دانش روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

2.   تعداد مقاله‌های منتشر شده در نشریه‌های معتبر علمي ـ ترويجي و علمي ـ پژوهشي در زمینه دانش روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

3.      تعداد مقاله‌های منتشر شده در نشریه‌های معتبر علمي خارجي در زمینه دانش روان‌شناسی چه قدر است؟

4.   تعداد كتاب‌هاي علمی تخصصي تأليفي منتشر شده در دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتي و ناشران معتبر علمي ایران در زمینه دانش روان‌شناسی چه قدر است؟

5.   تعداد كتاب‌هاي علمي تخصصي ترجمه‌اي منتشر شده در دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتي و ناشران معتبر علمي ایران در زمینه دانش روان‌شناسی چه قدر است؟

6.      تعداد كارگاه‌هاي آموزشي در زمینه دانش روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

7.      تعداد همايش‌ها و نشست‌های ملی و بین‌المللی در زمینه دانش روان‌شناسی در ایران چه قدر است؟

ب) پرسش‌های کیفی در ارزیابی دانش روان‌شناسی

1.  وضعیت موجود دانش روان‌شناسی در ایران بر اساس شاخص‌های تعیین شده (شاخص‌های انسانی، ساختاری، عملکردی و بهره‌وری) چگونه است؟

2.    این شاخص‌ها در مقایسه با سطح منطقه و بین‌الملل چه روندی داشته است؟

3.    نقاط ضعف و قوت حوزة دانش روان‌شناسی در ایران کدامند؟

4.    برای استفاده از فرصت‌ها و کنترل تهدیدها، چه راهبردهایی را برای گسترش دانش روان‌شناسی در ایران باید در پیش گرفت؟

6. روش تحقیق طرح

روش تحقیق طرح به صورت توصیفی – تحلیلی است، بدین گونه که برای توصیف اطلاعات، از منابع کتاب‌خانه‌‌ها و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی معتبر، بهره گرفته و به دستگاه‌های متولی آموزش عالی مانند مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، مراجعه شده است. آن‌گاه پس از طبقه‌بندی اطلاعات با استفاده از روش اس، دبلیو، اُ، تی (SWOT)، داده‌های طبقه‌بندی شده، تجزیه و تحلیل شده است.

7. مراحل طرح

مرحله اول ـ شناسایی مراکز و پایگاه‌های معتبر اطلاع‌رسانی در زمینه دانش روان‌شناسی؛

مرحله دوم ـ جمع‌آوری اطلاعات از طریق مراکز مربوط به دانش روان‌شناسی؛

مرحله سوم ـ ارزیابی و طبقه‌بندی اطلاعات در قالب نمودارها و جدول‌ها؛

مرحله چهارم ـ تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از روش SWOT؛

مرحله پنجم ـ بیان راهبرد و پیشنهاد برای دست‌یابی به وضعیت مطلوب در زمینه دانش روان‌شناسی در ایران.

باید دانست در پژوهش حاضر، از شاخص‌های کیفی که در واقع، تکمیل کننده شاخص‌های کمّی و آماری است، برای ارزیابی دانش روان‌شناسی استفاده شده است. این بخش از کار، به صورت تحلیلی و با نظرخواهی از استادان و صاحب‌نظران این رشته انجام شده است.

8. گستره‌ طرح

الف) از نظر شاخص‌ها: شاخص‌های انسانی، ساختاری و عملکردی؛

ب) از نظر جغرافیایی: ایران، یکی از کشور‌های عربی منطقه (مصر) و دو كشور توسعه‌یافته آمريكا و انگلستان.

ج‌) از نظر موضوعی: تمامی گرایش‌های روان‌شناسی با تأکید بر روان‌شناسی دین.

د) از نظر زبانی: فارسی، عربی و انگلیسی.



[1] National Science Foundation

 

دسته بندي:

به گفتگو بپیوندید

بازگشت به بالای صفحه