کانال انجمن روانشناسی اسلامی در پیام رسان سروش: @islamicpa یا sapp.ir/islamicpa

تست کتل 2

    گزارش کارگاه آموزشی تست کتل در انجمن روان­شناسی اسلامی

    (قسمت دوم)

    تهیه و تنظیم: هادی فتاحی

     

    اشاره: جلسة دوم کارگاه تست كتل با حضور استاد مسعود جان‌بزرگي و شركت اعضاي پيوسته انجمن روان­شناسان حوزه در ساختمان انجمن‌هاي علمي حوزه برگزار شد. در اين نشست، استاد جان‌بزرگي مباحث و نكته‌هاي توصيفي تست كتل را ادامه داد كه اکنون خلاصه آن را مي‌آوريم.

     

    تست كتل براي جمعيت نرمال ساخته شده و كاربردهايش فراتر از حوزه باليني است. این تست مي‌تواند توان­مندي­هاي انسان را بسنجد؛ موتیویشن­ها و تمایلات انسان را بررسي كند و دریابد كه انسان شبيه چيست و شخصيتش چيست. در جلسه قبل، در مورد انواع دیتاها بحث شد كه از نظر كتل براي تحليل شخصيت به کار می­رود. همچنین از ويژگي‌هاي تست و سنجش 16 عامل در مرتبه اول و 5 عامل در مرتبه دوم و معناي برخي عوامل سخن به میان آمد.

    از بين عوامل 16‌گانه، عامل B مقدر استبیلیتی (Stability) كمتري نسبت به بقيه عوامل نشان مي‌دهد و برخي عوامل اتيتیودي (Attitude) آن (4 عامل آخر) نسبت به ديگر عوامل ضعيف‌تر است. اين تست پايایي خوبي داشته و به عنوان تستی قوي مطرح است.

     

    ویژگی های عوامل

    1.      ويژگي‌هاي عامل E مثبت

    عامل E در واقع نشان­دهندۀ سلطه و استیلا در برابر اطاعت و تسليم است و اگر نمره‌ها در عامل E بالا باشد، فرد بسیار باجرئت و نترس و رقابت­جوست.

    معمولا انسان­ها هنگام ازدواج می­خواهند طرف مقابل را زیر سلطه و در اختیار خودشان داشته باشند. بنابراين، در فرهنگ ما وقتي عامل E در زن، بالا و در مرد پایين باشد، درجه خطر (ريسك) زندگي بالا مي‌رود، در حالي­كه در عكس این حالت (عامل E در زن، پایین و در مرد بالا باشد)، زندگی آرامی خواهند داشت. البته بقیه عوامل نيز كمك مي‌كنند. مثلاً اگر عامل E بالا باشد و عاملC  پایين‌ باشد، معمولاً با كسي روبه­رو هستيم كه بسیار دعوا می‌كند و بدون منطق و با زور می‌خواهد كارش را پيش ببرد.

    اگر عامل E نسبتاً بالا (نه خيلي زياد) و عامل C بالا باشد و عامل L و O نسبتاً پايين باشند و عامل Q3 نسبتاً بالا باشد، چنين فردي مي‌تواند زندگي‌اش را مديريت كند. بنابراين، E مثبت­‌ها در صورت ورود به دانشگاه در ادامه تحصيل مشكل پيدا مي‌كنند، ولي ممكن است خلاقيت بيشتري از خود نشان دهند.

    E منفي‌ها نیز معمولاً آدم‌هاي متواضع و تسليمي هستند، به ویژه در شرايطي كه اقتدار برانگيز باشد. آدم‌هاي ملایم و تبعيت‌جويي هستند؛ مهربان و رئوف‌اند و از اين زاويه، افراد را به خود جذب مي‌كنند. در بیشتر موارد، معمولا با محيط سازگارند و به راحتي، در كلاس و جمع شناخته نمي‌شوند. چندان به ابراز وجود تمایلی ندارند و ممکن است عامل اضطرابي بالايي داشته باشند. (A+)

     

    2.     ويژگي‌هاي عامل F مثبت

    كساني كه F مثبت دارند، بسیار اکستراورت (extrovert) هستند؛ یعنی بسیار برون­گرا، سرزنده و سرجنسی­اند

    و فعالیت بسیار بالایی دارند. اینها در عین اینکه مشتاق هستند، ولی ممکن است عواطفشان، سطحی و همچنین لاقید باشند. از دیگر خصوصیات این افراد، حرّاف بودن، برخورداری از انرژی زیاد، علاقه­مندی به میهمانی و خودنمایی بسیار است. اینان معمولا در نگاه اول، جذاب و بسیار محبوبند و گاهی رفتار جلف و زننده دارند.

    منحنی آنها مثل U است؛ یعنی گاهی سبب عصبانیت دیگران می شوند.

     

    هنگامی­که F مثبت با A مثبت ترکیب شود، در این گونه افراد، دوستی پایدار و جذاب خواهد بود. زمانی­که  F مثبت و C مثبت با هم ترکیب شوند، انعطاف‌پذيری در روابط انساني رخ می­دهد و با انسان­هایی از نظر هیجانی، حساس روبه­رو خواهیم بود.

    اگر A مثبت به F مثبت و C مثبت اضافه شود، با آدم‌هاي زودرنجی روبه­رو هستيم که حتي با وجود جنب وجوشی كه در مسائل اجتماعي دارند، مي‌توانند مشكلاتي براي خود درست كنند.

    توجه به این نکته ضروری است کهF مثبت‌ها به عوامل بيروني بیشتر پاسخ مي‌دهند و زمانی كه از آنها تعريف و تمجيد شود، سرحال­ترند. گاهي صريح و رك‌گو هستند و مي‌توانند حرفشان را به راحتي به گوش مخاطب برسانند.

     

    3.    ويژگي‌هاي F منفي

    ویژگی­های افراد با ویژگی­های F منفی به این شرح است:

    الف) این افراد معمولاً خيلي به خودشان مشغول هستند و هوشياري بالايي دارند.

    ب) خيلي فروتن، كم‌حرف، جدّي و در عين حال دیسر جنسي‌اند. (محور اصلي اين عامل، دیسر جنسي است كه سبب مي‌شود فرد مقداري خسته و دل­مرده به نظر آيد).

    ج) اگر دوستي پيدا كنند، دل­بستگي‌شان بالاست. زيرك، محتاط و کند هستند. زماني كه F منفي باشد، اگر كندي ببينيم، در طبقه‌بندي وسواسي و كندي نمی­گنجند.

    د) عامل F نشان­دهنده ارتباط فرد با خودش است، ولی  Aنشان­دهنده ارتباط با مردم است؛ یعنی در F منفي، فرد در ابراز وجود خودش بسیار محدود است، در حالی­که اگر عامل A مثبت باشد، می­توان نتیجه گرفت که بیشتر می­خواهند مستمع داشته باشند. برای مثال، به روحانی شدن گرایش دارند؛ چون دلشان می­خواهد مستمع داشته باشند و درون مردم نباشند.

     

    4.    ويژگي‌هاي عامل G مثبت و منفی

    عاملG علاوه بر آنکه نماينده سوپر ايگو هست، ولي عامل خلقي هم به حساب مي‌آيد. در عامل G مثبت، در بیشتر موارد، فرد، وظيفه‌شناس و باوجدان است و در غياب عوامل كنترل­كننده، خودش را به راحتي كنترل مي‌كند. در عاملG  منفي، اگر عامل بيروني نباشد، خودش را كمتر كنترل مي‌كند. همچنین نوعی ناپختگي در عامل G منفي مي‌بينيم كه اگر در مقام زن و شوهري قرار بگيرند، احتمال بي‌وفايي از آنها مي‌رود.

    در بیشتر موارد، افراد دارای عامل G منفي به قواعد توجه نمي‌كنند و بسیار مصلحت‌انديش و شتاب‌زده عمل مي‌كنند و فرامن ضعيفي دارند.

    5.    ويژگي‌هاي عامل H

    عامل H در مسائل اجتماعي بسیار معنادار است. وقتي عامل H در سطح بالا قرار مي‌گيرد، ما با  آدمی متهوّر و جسور روبه­رو هستيم.H  مثبت‌ها، آدم‌هایي هيجان‌طلب، بسیار حساس و نترس‌ هستند و چيزي جلودار آنها نيست؛ یعنی ایندیبیشن ندارند و خيلي پررو هستند و گاهي هم به وقاهت و گستاخي كشيده مي‌شوند. كساني كه  E مثبت هم داشته باشند، از اینکه ركيك‌ترين كلمات را بگويند، خجالت نمي‌كشند.

    H منفي‌ها افرادی فاصله‌جو هستند و سعي مي‌كنند خود را كنار نگه ‌دارند. اينها  زندگي سختي را سپري مي‌كنند؛ چون مي‌ترسند حرفي بزنند که آبرويشان برود یا از كار بركنار شوند. اينها ممکن است به فردی خجالتي تبدیل شوند و گاهي آن‌قدر مي‌توانند حالت باليني به خودشان بگيرند كه به حالت‌هايي شبيه اسکیزوفرنی و گسيخته­خويي شبيه شوند؛ مثل وقتي­كه با A منفي روبه­رو هستيم.

    اگر از زاويه دیگری نگاه كنيم، H مثبت‌ها پاراسمپاتيكي هستند، در حالي كه H منفي‌ها سمپاتيكي هستند. پاراسمپاتيك؛ یعنی وقتي يك ارگان از ارگان‌ها در مسير تحریك سمپاتيكي قرار مي‌گيرد، بقيه عوامل، مستقل عمل مي‌كنند، در حاليكه در سمپاتيك، با تحريك يك عامل، بقيه عوامل نيز تحريك مي‌شوند؛ یعنی وقتي يك ترس وجود دارد، به بقیۀ بخش­ها هم سرایت می­کند.

    اگر A، مثبت و بالا و H، منفي و پايين باشد، با كسي روبه­رو هستيم كه هر پدیده­ای را به معناي منفي عليه خودش مي‌گيرد و روابطش را محدودتر مي‌كند. بنابراين، H مثبت‌ها به راحتی حقِ‌ ديگران را پاي­مال مي‌كنند و راحت هم مي‌خوابند. این در حالي است كه H منفي‌ها اصلا‌ً خوابشان نمي‌برد؛ چون مشغوليت ذهني دارند.

    در هر حال، اگر مي‌خواهيد كسي را براي روابط عمومي انتخاب كنيد، H مثبت باشد و اگر كسي قرار است در شرايط سخت كار كند، H منفي انتخاب كنيد. اگر H منفي و C مثبت باشد، فرد سازش‌يافتگي خوبي دارد.

    6.    ويژگي‌هاي عامل I

    عامل I حساسيت فرد را مي‌سنجد و مشخص مي‌كند كه فرد نسبت به محرك‌هاي بيروني چقدر حساس است و خودش را درگير مسائل بيروني مي‌كند؟

    I مثبت‌ها فكر بسیار حساس و خلاقيت بالايي دارند و مهربان هستند. با این حال، وقتي به كسي نزديك مي‌شوند، حالت چسبندگي پيدا مي‌كنند.

    بیشتر I منفي‌ها رياليتسكي(Realistic) هستند. یعنی افكارشان بدون احساس است و در ظاهر، بسیار خشن به نظر مي‌رسند. اینها متكي به خود و تقريباً لج­باز و يك‌دنده هستند.

    در مشاوره ازدواج دقت كنيد که اگر I منفي كنار E مثبت قرار بگيرد، زندگي را از ريسك بالايي برخوردار مي‌كند و با كسي روبه­رو هستيم كه به راحتي نمي‌توان تغييرش داد.

    اگر I منفي و C مثبت باشد، با آدم بسیار منعطفي روبه­رو می­شویم. اگر I مثبت و C منفي باشد، با کسی روبه­رو هستیم که  پی­درپی نظرش عوض می­شود و تأثيرپذير است.  

    اگر I مثبت و N مثبت باشد، مي‌فهميم كه فرد از خلاقيت هنري بالايي برخوردار است.  اگر F مثبت هم باشد، فرد بسیار بانشاط خواهد بود.

    I  منفي‌ها زياد اهل شوخي نيستند. اگر I منفي، E مثبت و G منفي باشد، با فردی خشن، سرد، واقع‌نگر، غيراخلاقي، سلطه‌جو، بدون احساس گناه و غیرآرمان‌گرا روبه­رو هستیم. با اینکه ممکن است آدم موفقی هم باشد.

    7.   ويژگي‌هاي عامل L

    اين عامل از یک طرف، اعتماد اساسي و در مقابل، بي‌اعتمادي و سوء ظن و اضطراب اجتماعي را مي‌سنجد. كساني كه L مثبت دارند، مي‌توانند واجد اختلال اضطرابي باشند و ويژگي‌هايي مثل حسادت و سوءظن دارند. اضطراب اجتماعي­شان بالا و اعتمادشان پایين است. پشت سر ديگران حرف مي‌زنند و خراب كردن ديگران را دوست دارند. L منفي‌ها خودجوش‌ هستند. به راحتي، با ديگران ارتباط برقرار مي‌كنند. شادند و علاقه‌مند به ديگران‌. خودشان را نیز به راحتي در احساس ديگران سهيم مي‌كنند.

    8.   ويژگي‌هاي عامل M

    وقتي M مثبت مي‌شود، فرد بسیار خيال­باف و حرّاف می­شود و زیاد اهل عمل نيست. استدلال و منطق در او راه ندارد. حرف‌هايش کمتر استدلال و منطق دارد و به صورت شهودي و حسي استدلال مي‌كند.

    M مثبت‌ها در قید و بند آداب و قوانین اجتماعي نيستند و ارزش‌هاي شخصی برايشان مهم­تر است. M منفي‌ها به طور غالب، تابع عادات اجتماعي هستند. كارآمد، سازگار و منطقي‌اند. كارمندان نسبتاً خوبي هم هستند.

    اگر عامل B مثبت با M مثبت باشد، فرد ذوق‌ هنري خوبي از خودش نشان مي‌دهد.

    9.     ويژگي‌هاي عامل N

    چون این عامل سخت تأثیر فرهنگ قرار می­گیرد، در کشورهای مختلف درباره این عامل بحث می­شود. N مثبت نشان­دهنده‌ كسي است كه مي‌تواند در كارهايش از ظرافت برخوردار باشد و مقداري زيرك و دقيق است. در قطب منفي آن، با نوعی سادگي روبه­روییم كه به طور معمول، آدم‌هاي رك‌گو و در عين حال، زمختي به حساب مي‌آيند و آدم‌هاي بي‌دست و پايي هستند. اين افراد سعي مي‌كنند حرف خودشان را به كرسي بنشانند.

    در زن‌ها وقتي N منفي باشد، گرايش‌ خاصي به شغل‌هايي دارند كه زحمت كم، اما درآمد زياد دارد، مثل تجارت. N منفي‌ها براي شناخت درمان­گري مورد مناسبي هستند.

    10. ويژگي‌هاي عامل O

    اين عامل بيشتر خلق و خو را مي‌سنجد و نشان­دهندة قدرت يا ضعف رواني است. O مثبت­ها افرادي هستند كه اعتماد به نفس خوبي‌ دارند و كمتر خودشان را در برابر اشتباه سرزنش مي‌كنند. بنابراين، برعكس O منفي‌ها احساس حقارت ندارند.

    11. ويژگي‌هاي عامل Q1

    اين عامل وقتي در قطب مثبت باشد، افراد نسبت به تغيير، گرایش خاصي دارند و نسبت به درمان، مقاومت كمتري نشان مي‌دهند.Q1 منفي‌ها به هر موقعیّت آشنا متمايل‌ هستند و كمتر خود را با موقعيت‌هاي ناآشنا سازگار مي‌كنند. در گرايش‌هاي سياسي مي­توانیم بگویيم Q1 منفي‌ها به سمت محافظه‌كاري كشش دارند (به سمت حزب‌هاي راست).  Q1 مثبت‌ها به سمت چپ‌گرايش دارند و گرايش چپ، اهل بنيادگرايي و تغييرات بنيادي است و مي‌خواهد همه چيز را تغيير دهد. به عبارت دیگر، به صورت انقلابی به دنبال تغييرات اساسي است، در حالي كه Q1 منفي‌ها اين طور نيستند.

     Q1 مثبت‌ها تا اندازه­ای قانون‌شكن هستند. اگر اين افراد A منفي و E مثبت داشته باشند، به سمت ديكتاتوري كشش پيدا مي‌كنند و وقتي از نظر سياسي دارای مقام بالایی باشند، حاضر نمی­شوند پایین بیایند.

    12.                         ويژگي‌هاي عامل Q2

    Q2 يك عامل بازخوردي است و نشان مي‌دهد فرد چقدر به ديگران متکی است. كسي كه Q2مثبت است، متكي به ديگران نيست و تحت تأثير تصميم‌هاي گروهي قرار نمي‌گيرد. Q2منفي‌ها معمولاً وابسته به گروه هستند و به راحتي نظرشان تغيير پيدا مي‌كند.

    13.                       ويژگي‌هاي عامل Q3

     این عامل، مقدار خلق و خو را مي‌سنجد كه باز عامل پيش‌بيني­كننده قوي در عامل اضطرابي است. وقتي Q3مثبت باشد، معمولاً هويت‌يافتگي خوب و احساس قوي و روشني از خودشان دارند. Q3منفي‌ها سردرگم و نسبت به قواعد بي‌توجه‌اند و همچنین تااندازه­ای، بی هدفند و با خودشان درگير هستند.

    14.                       ويژگي‌هاي عامل Q4

    اين عامل ريلكسيشن در مقابل تنش را مي‌سنجد. اگر افراد دارای Q4مثبت باشند، در كنترل تمايلات بيروني خودشان ناتوان هستند و از آنها مي‌ترسند. بنابراين، دچار اضطراب مي‌شوند.  Q4منفي، نشان­دهندة آرامش است و فرد كمتر دچار اضطراب مي‌شود. معمولاً Q4 مثبت، نشان­دهنده ناکامی، ارضا نشدن كشاننده‌ها و اضطراب است و Q4 منفي، نشان­دهندة ريلكس بودن فرد است.

    معنای عامل بازخوردی

    کتل اعتقاد دارد یک سری اِرگ(erg) پراکنده وجود دارد که با یک سری سنتامنت که تمایلات شخصی است، پیوند می‌خورند. مثلا فرض کنید ارگی به نام تسلیم دارید و ارگی هم به نام جاذبه که در سنامنتی به نام خدا پیوند می­خورد.

    عامل بازخوردی یعنی اینها از اِرگ و سنتامنت گذشته و به اتیتیود‌ها (نگرش) رسیده­اند. در واقع، صفات پایه  (Source trait) نیستند و رگه‌های عمقی تلقی نمی‌شوند. اگر با فرد مصاحبه کنید، اینها را به ‌راحتی می­توانید مشاهده کنید. از این زاویه، به اینها عامل‌ بازخوردی می­گویند.

     

     

     

    نوع گزارش: