کانال انجمن روانشناسی اسلامی در پیام رسان سروش: @islamicpa یا sapp.ir/islamicpa

ارائه و معرفی یک پروتکل زوج درمانگری با رویکرد اسلامی

    ششمین کرسی علمی ترویجی انجمن روانشناسی اسلامی با عنوان «معرفی پروتکل زوج درمانگری با رویکرد اسلامی» برگزار شد.
    ارائه کننده: حجت الاسلام دکتر جعفر جدیری
    بهمن 1396

    متن حاضر گزارشی  کوتاه از نشست علمی در قالب ششمین کرسی علمی ترویجی انجمن روان‌شناسی اسلامی در بهمن ماه 1396 است که با عنوان «معرفی پروتکل زوج درمانگری با رویکرد اسلامی» توسط حجت الاسلام دکتر جعفر جدیری ارائه و همراه با نقدهای حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدرضا سالاری فر برگزار گردید.

    این نشست علمی روز چهارشنبه مورخ 18 بهمن 1396 در سالن همایش انجمنهای علمی حوزه برگزار شد. ارائه کننده این کرسی علمی ترویجی، جناب آقای حجت الاسلام دکتر جعفر جدیری، فارغ التحصیل دکترای تخصصی روانشناسی از مؤسسه امام خمینی (ره) و ناقد جلسه جناب آقای حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدرضا سالاری فر، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه بودند. جلسه پس از قرائت قرآن با خوش آمد گویی و معرفی اجمالی ارائه کننده و ناقد جلسه توسط دبیر علمی جلسه، جناب آقای دکتر هادی، آغاز گردید. پس از توضیحات دبیر، دکتر جدیری، مطالب خود را طی مدت 30 دقیقه ارائه دادند. لازم به ذکر است که که بحث ارائه شده ایشان از پایان نامه دکتری ایشان استخراج شده بود.

    به گفته ایشان، هدف پژوهش تعیین اثربخشی زوج درمانی با رویکرد دینی بر رضایت زناشویی بود. طرح پژوهش از نوع نیمه تجربی و با استفاده از روش پیش آزمون و پس آزمون با گروه گواه بود، و جامعه آماری تحقیق حاضر را زوجین مراجعه کننده به مرکز مشاوره شهرستان ری تشکیل ­دادند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش ، پرسشنامه رضایت زناشویی محقق ساخته و پروتکل زوج درمانی با رویکرد دینی محقق ساخته بود. مداخله صورت گرفته بر روی گروه آزمایش به مدت 13 جلسه سه ساعت و نیم بوده و یکبار در هفته اجرا شد. پس از اتمام مداخله از هر دو گروه پس آزمون گرفته شد و سپس داده ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. و البته در نهایت نتایج نشان داد که زوج درمانی با رویکرد دینی رضایت زناشویی زوجین را به صورت معناداری افزایش داده است.

    به گفته وی رضامندی و ثبات دو مورد از ویژگی­هایی هستند که در تحقیقات خانواده بیشترین مطالعات بر آنها صورت گرفته است و معمولا با مفهوم عامتر کیفیت رابطه ارتباط دارند و رضایتی که همسران در ازدواج تجربه می­کنند یکی از جوانب بسیار مهم و حیاتی زندگی زناشویی به شمار می رود.

    برای رضا‌مندی زناشویی تعاریف متعددی شده است. هر چند برخی رضامندی زناشویی را به عنوان رابطه­ای که صرفا فاقد نارضامندی است ارزیابی کرده­اند اما برخی دیگر رضا‌مندی زناشویی را پیامد توافق زناشویی دانسته که رابطة مناسب بین زن و شوهر را توصیف می‌کنند و گاهی رضایت زناشویی به عنوان میزان ادراک زوج از اینکه شریکشان نیازها و تمایلات آنها را برآورده می­کند تعریف می شود لکن آمار طلاق، خشونت خانوادگی و اختلافات نشانگر آن است که «رضایت زناشویی به آسانی قابل دستیابی نیست».

    نرخ طلاق در سراسر دنیا در حال افزایش است. مثلا در برخی از کشورها تقریبا پنجاه درصد ازدواج های نخست منجر به جدایی یا طلاق می شوند. در ایران نیز تعداد طلاق ثبت شده در سال 94 به 163765 فقره  رسید . این آمار حاکی از آن است که 9/23% ازدواج ها به طلاق منجر شده است (مرکز ثبت احوال ایران). همچنین تحقیقات نشان می‌دهد 16 تا 36 درصد شوهران تازه ازدواج کرده و 24 تا 44 درصد زنان تازه ازدواج کرده در دنیا مرتکب پرخاشگری جسمی علیه همسر خود می‌شوند. تحقیقات نشان می دهند که نارضا‌مندی زناشویی و طلاق باعث بروز اختلال‌های جسمانی و روانی زوجین می گردد.

    امروزه به زمینه­های فرهنگی و دینی در زوج درمانی اهتمام جدی وجود دارد همچنین عواملی چون مذهب و معنویت ، تفاوتهای قومی و نژادی و باورهای فرهنگی متفاوت ویژگی­های منحصر به فرد فرهنگی می­باشند که بر روابط زوجین تأثیر می گذارند. متخصصان به این واقعیت اذعان دارند که رابطه دین و فرهنگ رابطه­ای ناگسستنی است. و آنچه فرهنگ را شکل داده دین است و به بیان دیگر، نیاز انسان به کلام متعالِ الاهی خمیرمایه فرهنگ است.

    بسیاری از تحقیقات نشان داده‌اند دینداری عامل پیش‌بینی­کننده مهمی‌ در مورد رضا‌مندی زناشویی است و اخیرا نیز پژوهش­هایی در زمینه مداخلات مذهبی برای زوج و خانواده انجام گرفته است تا اثربخشی آن مورد بررسی قرار گیرد. نتایج این پژوهش­ها نشان میدهد گرایش‌ها و مداخله‌های مذهبی، یکی از مؤثر‌ترین روش‌ها برای بهبود وضعیت مراجعین است.

    با توجه به تفاوتهای موجود بین جامعه اسلامی و فرهنگی که بر جوامع غربی حاکم است که در آن الگوهاي رفتاري مانند فردگرایی، عدم تأکید محوري بر خانواده، نگرش­هاي سرمایه­داري و غیره تأکید می­شود، و همچنین با توجه به اینکه اکثر پژوهش­ها و مطالعات و نحوه مداخله­های حوزه خانواده در فرهنگی غیر از فرهنگ جامعه اسلامی اجرا شده است، و یا برای ارزیابی مشکلات خانواده از ابزارهایی استفاده شده که با فرهنگ غربی ساخته شده است، در نتیجه داده­های این پژوهش ها قابل تعمیم به فرهنگ اسلامی و دینی نیست.

    اکنون این سوال مطرح می­شود که آیا پروتکل زوج درمانی با رویکرد دینی بر رضایت زناشویی زوجین تأثیرگذار است؟

    به گفته دکتر جدیری، این پروتکل با استفاده از آموزه­های دینی و روانشناختی در قالب تکنیک­های رفتاری ، شناختی و سیستمی تدوین گشت. این پروتکل با محوریت مهارت­های ارتباطی ، چرخه آگاهی ، روز ویژه ، مهار خشم ، حل تعارض ، رفتار جنسی ، رفت و آمد فامیلی ، مسائل مذهبی و نقش­های جنسیتی و به صورت ارائه سخنرانی توسط مدرس ، بارش فکری ، ایفای نقش ، پرسش و پاسخ و بحث گروهی و تکلیف منزل برگزار شد.

    نتایج این پژوهش نشان دهنده تأثیر مثبت زوج درمانی با رویکرد دینی بر رضایت زناشویی زوجین است. نتایج به دست آمده از این پژوهش با نتایج پژوهش­هایی که در مداخله خود به نوعی از آموزه­های اسلام کمک گرفته بودند همسو می باشد.

    در تبیین این مسأله می توان به چند نکته مهم اشاره کرد:

    الف. آموزه­های دینی باعث شده زوجین تسامح (تحمل) بیشتری داشته باشند.

    ب. زوجینی که دارای نگرش های مذهبی بوده و ازدواج را امر مقدسی می­دانند معمولا به طلاق به عنوان یک «گزینه» در هنگام مواجهه با تعارضات نگاه نمی کنند و معتقدند طلاق از دیدگاه خداوند یک امر غیر قابل پذیرش است و تا جایی که امکان دارد باید از آن اجتناب کنند.

    ج. همچنین آموزه­های دینی با تغییر نگرشِ افراد به مشکلات و تعارضات زندگی ، می­توانند به کاهش تعارضات و افزایش رضایت زناشویی کمک کنند.

     د. درمانگری مذهبی زوجین را به دیدن نکات مثبت زندگی زناشویی به همراه مشکلات آن تشویق می­کند.

    هـ. درمانگری مذهبی به زوجین یاد می دهد که اولا در جستجوی عیوب خودش بوده و در پی اصلاح آن باشد« يَا أَيُّهَا النَّاسُ طُوبَى‏ لِمَنْ‏ شَغَلَهُ‏ عَيْبُهُ عَنْ عُيُوبِ النَّاسِ».

    پس از پایان ارائه دکتر جدیری، با اعلام دبیر جلسه، ناقد محترم جناب آقای دکتر سالاری فر، نقد های خود را نسبت به مطالب ارائه شده بازگو کردند. و پس از آن جناب آقای دکتر جدیری پاسخهای خود را نسبت به نقد های وارد شده ارائه کردند.

    به گفته دکتر جدیری، برای تعمیم پذیری بهتر پیشنهاد می­شود، پروتکل برای افرادی با تحصیلات پایین­تر اجرا و معناداری آن بررسی شود. با توجه به جامعه مذهبی ایران ، و لزوم طراحی مداخله­هایی متناسب با فرهنگ دینی برای اعتمادسازی و اطمینان بیشتر مراجعان ، زوج درمانی با رویکرد دینی نشان دهنده پتانسیل بسیار بالای آموزه­های دینی برای حل مشکلات جامعه بالخصوص در حوزه خانواده است.

    در ادامه حاضرین در جلسه سوالات خود را از اساتید ارائه کننده و ناقد مطرح کردند و در پایان جلسه دبیر محترم جلسه، با ارائه یک جمع بندی چند دقیقه ای از کل بحثهای ارائه شده، جلسه را خاتمه دادند.

    گالری تصاویر مربوطه

    نوع گزارش: